“Thối não” không còn là trò đùa: Nghiên cứu cho thấy con người ngày càng khó ghi nhớ những điều đơn giản

“Vừa đặt đồ xuống đã quên ngay”, “liên tục quay lại kiểm tra xem đã khóa cửa hay chưa”, “lời vừa nói xong quay đi đã quên”, “thậm chí ngay cả những kiến thức đơn giản nhất cũng khó ghi nhớ”, những rắc rối về trí nhớ từng được xem là đặc trưng của người cao tuổi, nay đang dần lan sang giới trẻ và trở thành trạng thái phổ biến.

​Khái niệm “thối não”, trước đây thường bị giới trẻ coi là lời đùa cợt tự trào, gần đây đã được nhiều nghiên cứu khoa học uy tín chứng thực là có thật. Đằng sau hiện tượng này là một sự thật đáng báo động: việc tiếp xúc quá mức với nội dung mạng kém chất lượng đang âm thầm bào mòn năng lực nhận thức của con người.

Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Brain Sciences đã xác định rõ nội hàm cốt lõi của “thối não” (Brain Rot): thanh thiếu niên và người trẻ do tiếp xúc quá nhiều với nội dung chất lượng thấp trên mạng xã hội, dẫn đến suy giảm nhận thức, mất tập trung, mệt mỏi tinh thần và suy giảm trí nhớ, những biểu hiện cốt lõi của quá trình thoái hóa não.

Các nhà nghiên cứu cảnh báo rằng việc sa đà vào tin tức tiêu cực, lướt thông tin vô mục đích, nghiện mạng xã hội… chính là những tác nhân chủ yếu gây ra thối não. Đây không phải là trạng thái mệt mỏi tinh thần tạm thời, mà là tổn thương có thể gây ảnh hưởng lâu dài và sâu rộng tới trí nhớ, sức khỏe tâm lý, khả năng điều tiết cảm xúc, thậm chí cả nhận thức về bản thân.

Thối não đã được chứng thực! Nghiên cứu cho thấy con người ngày càng khó ghi nhớ những điều đơn giản – nguyên nhân nghĩ kỹ mới thấy đáng sợ.

Một nghiên cứu theo dõi dài hạn được công bố trên tạp chí Neurology đã dùng số liệu để xác nhận xu hướng này: trong giai đoạn 2013–2023, tỷ lệ người trưởng thành tự báo cáo gặp vấn đề về nhận thức đã tăng từ 5,3% lên 7,4%. Đáng chú ý, nhóm dưới 40 tuổi có mức tăng mạnh nhất, từ 5,1% vọt lên 9,7%, trở thành nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi suy giảm nhận thức. Lẽ ra đang ở độ tuổi đỉnh cao của chức năng não bộ, nhưng nhóm này lại rơi vào khủng hoảng về trí nhớ và khả năng tập trung.

Nguyên nhân gốc rễ có mối liên hệ chặt chẽ với thói quen sử dụng màn hình của người trưởng thành. Viện Tim, Phổi và Máu Quốc gia Hoa Kỳ khuyến nghị thời gian sử dụng màn hình ngoài công việc không nên vượt quá 2 giờ mỗi ngày. Tuy nhiên, dưới tác động của thuật toán gợi ý nội dung, phần lớn người dùng hiện nay đều vượt xa mức này, thậm chí có người sử dụng tới hơn 6 giờ mỗi ngày.

Các nghiên cứu thần kinh học cũng chỉ ra cơ chế phía sau hiện tượng này. Việc liên tục chuyển đổi giữa các nội dung trên màn hình khiến khả năng chú ý bền vững của não bộ dần suy giảm, khiến con người khó tập trung xử lý những nhiệm vụ phức tạp. Đồng thời, nó còn làm suy yếu chức năng của vỏ não trước trán, giảm khả năng lọc thông tin, khiến não quen với lối xử lý hời hợt, từ đó làm giảm các kết nối synapse trong hồi hải mã – khu vực trung tâm chịu trách nhiệm mã hóa và lưu trữ ký ức.

Chiến lược gia nghề nghiệp Michael Hall đã đưa ra một nhận định chạm đúng “nỗi đau” của thời đại:

“Thế hệ chúng ta có thể là thế hệ đầu tiên trong lịch sử loài người rời khỏi cuộc đời này với nhiều ký ức về cuộc sống của người khác hơn là ký ức về chính trải nghiệm thật sự của bản thân.”

Ông giải thích rõ hơn về bản chất của sự đánh đổi này:

“Khi lướt điện thoại, bạn ghi nhớ chuyện chia tay, thành công hay kỳ nghỉ của người khác, nhưng lại không lưu giữ bất kỳ ký ức nào về chính khoảnh khắc mình đang sống. Mỗi phút lướt điện thoại là một phút bạn từ bỏ việc lưu giữ ký ức của chính cuộc đời mình.”

Về lâu dài, khả năng ghi nhớ chủ động sẽ dần teo lại, khiến con người trở thành kẻ đứng ngoài quan sát cuộc sống của người khác, thay vì là người trực tiếp sống cuộc đời của chính mình.

Để đối phó với thối não, các chuyên gia khuyến nghị thiết lập những khung thời gian không sử dụng màn hình như trước khi ngủ, sau bữa ăn; kiểm soát thời gian dùng màn hình không cần thiết trong mức 2 giờ mỗi ngày; đồng thời thay thế việc lướt điện thoại vô thức bằng đọc sách chuyên sâu, giao tiếp trực tiếp ngoài đời thực.

Từ một câu nói đùa trở thành kết luận khoa học, “thối não” đã gióng lên một hồi chuông cảnh báo đáng suy ngẫm. Khi việc lướt điện thoại trở thành phản xạ, thông tin vụn vặt lấp đầy mọi khoảng trống thời gian, não bộ của chúng ta đang bị tái định hình một cách âm thầm và từng bước bị bào mòn.

Đây không phải lời hù dọa. Sức khỏe nhận thức là nền tảng để con người cảm nhận thế giới và tạo ra giá trị. Khi giới trẻ, lực lượng nòng cốt của xã hội, đồng loạt suy giảm năng lực nhận thức, hệ quả không chỉ dừng ở chất lượng sống cá nhân, mà còn có thể ảnh hưởng tới nhịp phát triển của toàn xã hội.

Trong kỷ nguyên số, việc bảo vệ sức khỏe nhận thức và giành lại quyền chủ động với chính bộ não của mình không còn là lựa chọn, mà là câu hỏi bắt buộc mà mỗi cá nhân và cả xã hội phải đối mặt.

Nguồn: vn-z